BE-ja drejt një “skenar ICE”? Për çfarë votoi në të vërtetë Parlamenti Europian?

Nga “Pakti për Migracionin dhe Azilin” te ligji i ri i kthimit

Pas gati një dekade negociatash, Parlamenti Europian miratoi Paktin për Migracionin dhe Azilin në vitin 2024, si një paketë reformash që shtrëngon regjimin kufitar, përshpejton procedurat e azilit dhe detyron secilin shtet anëtar të mbajë mbi vete një pjesë të “barrës” së migracionit.

Pakti prezanton procedura më të shpejta kufitare për njerëzit nga vendet “e sigurta”, standarde më të ulëta pritjeje dhe mekanizma emergjence në rast të një vale të re migrimi, si në vitet 2015-2016.

Paralelisht, në mars të vitit 2025, Komisioni Evropian propozoi një “Rregullore të Kthimit” të veçantë, e cila duhet të krijojë një sistem të përbashkët për deportimin e shtetasve të vendeve të treta që nuk kanë të drejtë të qëndrojnë në BE.

Shtetet Anëtare e mbështetën këtë linjë në dhjetor 2025, dhe në mars 2026 Parlamenti Evropian mori një propozim për të filluar negociatat me Këshillin për harmonizimin përfundimtar të tekstit.

Pikat kryesore të mosmarrëveshjes: paraburgimi deri në 24 muaj dhe qendrat jashtë BE-së

Rregullorja e propozuar për kthim parashikon disa risi radikale:

– Paraburgim më i gjatë: mundësia e paraburgimit të personave pa status të rregulluar deri në 24 muaj, dhe në kushte të caktuara edhe më gjatë.

– “Qendrat e kthimit” jashtë BE-së: Shtetet anëtare mund të lidhin marrëveshje dypalëshe me vendet e treta dhe të hapin atje “qendra kthimi”, praktikisht kampe deportimi jashtë unionit.

– Njohja e ndërsjellë e vendimeve: një vendim kthimi i marrë në një vend do të ishte automatikisht i vlefshëm në të gjithë BE-në, duke e përshpejtuar ndjeshëm procesin.

– Bashkëpunim i detyruar: migrantëve u jepen detyrime të reja për të “bashkëpunuar” me autoritetet, nën kërcënimin e ndalimit më të gjatë dhe deportimeve më të shpejta nëse nuk bashkëpunojnë.

Kjo paketë nuk është vetëm teknike, por në thelb e zhvendos ekuilibrin nga mbrojtja në shtypje. Shumica në PE e mbron propozimin si një “rregullim për një sistem të prishur”, pasi sot rreth 20% e vendimeve për t’u kthyer në BE zbatohen në të vërtetë.

Pse kritikët flasin për “skenarin ICE”

Më shumë se 70 organizata të të drejtave të njeriut kanë paralajmëruar se rregullorja e re hap derën për një version evropian të ICE (Zbatimit të Ligjit për Imigracionin dhe Doganat), pra oficerë doganorë të autorizuar dhe të armatosur amerikanë për të zbatuar politikën e imigracionit.

Modeli evropian i “ICE” i ngjan atij amerikan në shumë mënyra:

– Bastisje në shtëpi pa kontroll të qartë gjyqësor, me qëllim gjetjen dhe ndalimin e personave pa status të rregullt.

– Deportime masive përmes qendrave të kthimit, përfshirë në vende që nuk janë vende origjine, por kanë vetëm një marrëveshje me BE-në – gjë që krijon “zona gri” për të drejtat e njeriut.

– Hapësirë ​​më e madhe për paraburgim afatgjatë, me mbikëqyrje të dobët dhe rrezik abuzimi sistematik.

Grupet e Gjelbra dhe të Majta në Parlamentin Europian i përshkruajnë këto praktika si “ideologji raciste dhe populiste” dhe një hap historik prapa në mbrojtjen e refugjatëve.

Komiteti Ndërkombëtar i Shpëtimit (IRC) paralajmëron se kjo mund të nënkuptojë një “çmontim sistematik të mbrojtjeve” për njerëzit, “shkelja” e të cilëve është kërkimi i një jete më të mirë ose më të sigurt.

Si reflektohet kjo në Maqedoni dhe në rajon?

BE-ja tashmë i trajton vendet kandidate për anëtarësim, përfshirë Maqedoninë, si “vende të treta të sigurta” në shumë segmente të politikës së azilit, gjë që u lejon anëtarëve të kthejnë disa nga migrantët përgjatë rrugës ballkanike.

Me rregulloren e re të kthimit, presioni mbi institucionet tona për të pranuar të dëbuarit, për të ndërtuar kapacitetet e tyre të pritjes dhe ndalimit, si dhe për të forcuar sistemin e tyre të azilit do të rritet.

Maqedonia rrezikon të bëhet pjesë e “zonës tampon” rreth BE-së, një zonë ku do të përqendrohen njerëz që Evropa nuk dëshiron t’i pranojë, por që nuk mund të kthehen lehtë në vendet e tyre të origjinës.

Kjo do të thotë një barrë shtesë mbi sistemet publike tashmë të brishta, rreziqe korrupsioni dhe dhune në kufi, dhe hapësirë ​​për manipulim politik të “frikës nga migracioni” në diskursin e brendshëm.

Çfarë mbetet e hapur?

Edhe pse Parlamenti Evropian po e shtyn përpara procesin, rregullorja e kthimit është ende duke kaluar nëpër të ashtuquajturat trilogje, pra në trekëndëshin e negociatave midis Parlamentit, Komisionit dhe Këshillit Evropian. Versioni përfundimtar mund të pësojë ndryshime deri në zbatimin e tij të synuar rreth vitit 2028.

Por drejtimi politik është i qartë: BE-ja po lëviz drejt një modeli që i ngjan më shumë një arkitekture sigurie sesa një arkitekture humanitare, dhe “skenari ICE” nuk duket më si një metaforë e largët, por më tepër një realitet i mundshëm i përditshëm në kufijtë evropianë.