Një i ri sot nuk e refuzon një punë sepse e ka të vështirë të zgjohet në mëngjes. Ai e refuzon një punë sepse nuk është e lehtë për të. Ai shikon një rrogë prej 25,000 denarësh këtu, shikon sa kushton qiraja, ushqimi, transporti, telefoni, kafeja me miqtë, ndonjë këst për një telefon ose laptop, dhe pastaj shikon se sa mund të fitojë nga një sezon në Kroaci, Gjermani, Slloveni ose Maltë. Dhe pastaj puna nuk është më çështje përtacie, por matematike e thjeshtë.
Në Maqedoni, e njëjta fjali dëgjohet gjithnjë e më shpesh: “Të rinjtë nuk duan të punojnë”. Thuhet nga pronarët e bizneseve të vogla, pronarët e restoranteve, tregtarët, madje edhe nga disa punëtorë të moshuar që janë mësuar të heshtin dhe të vuajnë për vite me radhë. Por ekonomistët paralajmërojnë se ky vlerësim është shumë i lehtë dhe shpesh i padrejtë.
“Nuk mund ta quash një të ri dembel nëse ai refuzon një pagë që nuk ia paguan dot faturat mujore”, thonë ekonomistët që monitorojnë tregun e punës.
Sipas tyre, brezi që po hyn tani në treg nuk jeton në të njëjtën hapësirë informacioni si më parë. Në të kaluarën, krahasimi bëhej me fqinjin, kushëririn ose mikun nga lagjja.
Sot, krahasimi bëhet me Evropën. Çdo ditë, të rinjtë shohin reklama për punë sezonale, dëgjojnë përvoja nga miqtë që janë kthyer me disa mijëra euro, shohin foto të akomodimit të punëtorëve, pagat, bakshishet, ditët e pushimit dhe pastaj bëjnë vetë llogaritjet.
Dhe projektligji është i ashpër.
Në Maqedoni, një pagë prej 25,000 denarësh për një të ri pa apartament të vetin do të thotë shkurtime të vazhdueshme. Nëse jeton me prindërit, mund ta ketë më lehtë. Nëse duhet ta paguajë vetë qiranë, atëherë ajo pagë zhduket para se të fillojë muaji. Nëse ka makinë, shpenzimet rriten. Nëse dëshiron të dalë, të blejë rroba, të shkojë me pushime, të bëjë diçka vetë, atëherë historia bëhet edhe më e vështirë.
“Të rinjtë nuk kërkojnë luks. Ata kërkojnë kuptim në atë që bëjnë”, thonë ekspertët e tregut të punës.
Punëdhënësit, nga ana tjetër, ankohen se nuk ka staf. Ata thonë se bëjnë njoftime, por askush nuk përgjigjet. Ose përgjigjen, pyesin për pagën, orarin e punës, ditët e lira dhe pastaj heqin dorë. Disa prej tyre e perceptojnë këtë si vrazhdësi. Sidomos kur kandidati është në të njëzetat dhe tashmë kërkon kushte.
Por ja ku qëndron konflikti. Njëra palë ende pret mirënjohje për punën e bërë. Pala tjetër e sheh tashmë punën si një kontratë. Sa para, sa orë, çfarë lloj trajtimi, a është i përhershëm, a paguhet ora shtesë, a bërtet shefi, a është e diela vërtet e lirë?
“Tregu ka ndryshuar. Punëtori nuk është më i lidhur me një vend. Nëse nuk e paguan këtu, ai do të shkojë aty ku e paguan”, shpjegojnë analistët.
Kjo është më e dukshme në industrinë e mikpritjes, tregtisë, prodhimit dhe punës sezonale. Një punëdhënës vendas ofron një pagë që tingëllon “realiste” sipas kushteve të brendshme, por në të njëjtën kohë një i ri ka informacion se jashtë vendit brenda pak muajsh mund të fitojë një shumë që do ta kishte mbledhur në një vit të tërë në vendlindje. Dhe nuk janë vetëm paratë që kanë rëndësi. Ajo që ka rëndësi është ndjenja se puna vlerësohet më shumë atje.
Një punëtor i ri do ta pranojë me lehtësi punën e vështirë në det, në hotel, depo apo kuzhinë, nëse e di se pas tre ose katër muajsh do të kthehet me kursime. E njëjta punë në shtëpi, për një rrogë që nuk i lë asgjë në fund të muajit, i duket si një punë e lodhshme.
“Problemi nuk është vetëm paga. Problemi është se të rinjtë nuk e shohin të ardhmen. Nëse sot fitojnë 25,000 denarë, ata duan të dinë nëse do të fitojnë 35,000 në një vit, nëse do të përparojnë, nëse dikush do t’i trajnojë. Nëse përgjigjja është heshtja, ata largohen”, thonë ekspertët e politikave të punës.
Të rinjtë nuk besojnë se me një pagë të ulët fillestare, ndërrime të gjata pune dhe premtime të paqarta do të ndërtojnë një jetë. Ata nuk duan të punojnë vetëm për të mbijetuar. Ata duan diçka për të qëndruar. Pak para mënjanë. Një plan. Një fillim.
Kjo është arsyeja pse fjalia se “të rinjtë janë dembelë” tingëllon gjithnjë e më boshe. Mund të jetë më e lehtë ta thuash këtë. Por tregu thotë të kundërtën. Kur puna paguhet, të rinjtë punojnë. Kur shohin kuptim, qëndrojnë. Kur nuk e shohin, mbledhin çantat. /denar
The post Përplasje e fortë: Shefat kërkojnë punëtorë, të rinjtë i kthejnë përgjigjen e ashpër, “për 25,000 denarë, puno për veten tënde” appeared first on Alsat.