Oqeanet mbulojnë më shumë se 70 përqind të sipërfaqes së Tokës, prodhojnë më shumë se gjysmën e oksigjenit që thithim, thithin gati 30 përqind të dioksidit të karbonit që lëshojmë dhe sigurojnë ushqim dhe mjete jetese për më shumë se tre miliardë njerëz. Më 8 qershor, bota shënon Ditën Botërore të Oqeaneve, të shpallur nga OKB-ja në vitin 2008. Tema për vitin 2026 është një fjalë me kuptim të madh: “Riimagjino”.
Tema e vitit 2026: Imagjinojeni përsëri e përsëri
Tema e Ditës Botërore të Oqeaneve 2026 është “Riimagjinoni. Përtej botës që njohim, një marrëdhënie e re me oqeanin tonë”. Na fton të ndryshojmë mënyrën se si e shohim dhe kujdesemi për oqeanin. Për një kohë shumë të gjatë, e kemi parë atë si diçka të largët, kur në fakt është pjesë e jetës sonë të përditshme: ajri që thithim, ushqimi që hamë dhe ekuilibri klimatik që e bën të mundur ekzistencën tonë.
OKB-ja na bën thirrje të ndalojmë së qeni përdorues të thjeshtë të burimeve të saj dhe të bëhemi roje të vërteta të së ardhmes së saj. Është një ndryshim perspektive që tingëllon i thjeshtë, por kërkon një ndryshim të thellë në zakone, politika dhe modele ekonomike.
Numrat që përshkruajnë nga çfarë varemi
Oqeanet mbulojnë gati 71 përqind të sipërfaqes së Tokës dhe janë përgjegjës për prodhimin e më shumë se gjysmës së oksigjenit që thithim. Ato rregullojnë modelet e motit, thithin dioksidin e karbonit dhe mbështesin miliona specie. Ekonomitë blu mbështesin jetesën e gati tre miliardë njerëzve në të gjithë botën, dhe industritë e bazuara në oqean parashikohet të punësojnë 40 milionë njerëz deri në vitin 2030.
Thënë thjesht: pa oqeanet, nuk ka jetë. Jo në mënyrë metaforike, por në kuptimin e mirëfilltë të fjalës.
8 milionë ton plastikë në vit
Mbi 8 milionë ton plastikë hyjnë në oqeanet tona çdo vit, duke shkatërruar jetën detare dhe duke hyrë në zinxhirin ushqimor njerëzor përmes mikroplastikës. Mikroplastikat janë gjetur tashmë në thellësitë e Kanalit Mariana, në akullin e Arktikut, në peshqit në tryezat tona të darkës dhe në gjakun e njerëzve. Kjo nuk është e ardhmja, kjo është e tashmja.
Gati 90 përqind e popullatave të mëdha të peshqve në botë kanë rënë. Habitatet kritike po tkurren dhe zonat e mbrojtura po bëhen thelbësore për mbijetesën e specieve. Acidifikimi i oqeaneve, një pasojë e drejtpërdrejtë e thithjes së dioksidit të karbonit, po përshpejtohet me një ritëm alarmues.
Historia e Ditës: Nga Rio në Nju Jork
Dita Botërore e Oqeaneve u shpall për herë të parë më 8 qershor 1992, në Rio de Janeiro, në Forumin Global, një aktivitet anësor i Konferencës së OKB-së për Mjedisin dhe Zhvillimin. Më 5 dhjetor 2008, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së shpalli zyrtarisht 8 qershorin si Ditën Botërore të Oqeaneve, me iniciativën e Kanadasë.
Sot, kjo ditë festohet në mbi 150 vende përmes ngjarjeve, ekspozitave, simpoziumeve shkencore dhe fushatave të pastrimit të plazheve.
Traktati i Detit të Hapur: Një Hap Historik në vitin 2026
Një zhvillim pozitiv që shënoi fillimin e vitit 2026 ishte hyrja në fuqi e Traktatit të Detit të Hapur, një kuadër ligjor ndërkombëtar i dedikuar për mbrojtjen e biodiversitetit në ujërat ndërkombëtare. Deri në miratimin e tij, pothuajse gjysma e sipërfaqes së planetit nuk ishte e mbrojtur ligjërisht. Traktati përfaqëson një nga hapat më të rëndësishëm ligjorë ndërkombëtarë për mbrojtjen e mjedisit në dekadat e fundit.
Maqedonia nuk ka det, por nuk është imune
Maqedonia është pa dalje në det. Por kjo nuk do të thotë se nuk ndikohet nga gjendja e oqeaneve. Ndryshimi i klimës, i shkaktuar pjesërisht nga aftësia e reduktuar e oqeaneve për të thithur karbonin, po ndikon drejtpërdrejt në modelet e motit, reshjet dhe temperaturat në brendësi të kontinentit. Thatësirat që ndikojnë në Liqenin e Prespës, rritja e temperaturave të verës dhe reshjet e çrregullta janë pjesërisht rezultat i ndërprerjeve në sistemin global të klimës në të cilin oqeanet luajnë një rol qendror.
Megjithatë, mikroplastikat nuk njohin kufij. Ato udhëtojnë përmes erës, lumenjve dhe zinxhirëve ushqimorë. Lumenjtë që rrjedhin nëpër Maqedoni dhe përfundojnë në detet Egje dhe Adriatik gjithashtu mbartin mbeturina që nuk mblidhen dhe trajtohen siç duhet.
Çfarë mund të bëjë secili?
Dita Botërore e Oqeaneve është një thirrje për veprim në çdo nivel: institucional, korporativ dhe individual. Zvogëlimi i përdorimit të plastikës njëpërdorimshe, zgjedhja e peshkimit të qëndrueshëm, mbështetja e organizatave që punojnë për pastrimin e rrugëve ujore dhe presioni ndaj autoriteteve lokale për të menaxhuar siç duhet mbeturinat janë hapa konkretë që të gjithë mund të ndërmarrin.
“Riimagjinojeni”, thotë tema e vitit 2026. Për ta riimagjinuar, së pari duhet ta kuptojmë. Dhe të kuptuarit fillon me një fjali të thjeshtë: oqeani nuk është larg. Është në çdo frymëmarrje që marrim.
The post Dita Botërore e Oqeaneve: 8 milionë ton plastikë shkatërrojnë oqeanin çdo vit appeared first on Alsat.