Bota vazhdon të përballet me një nga sëmundjet infektive më vdekjeprurëse. Sipas të dhënave më të fundit, në vitin 2024, rreth 10.7 milionë njerëz u infektuan me tuberkuloz, ndërsa 1.23 milionë vdiqën, duke konfirmuar tuberkulozin si shkakun kryesor të vdekjes nga një agjent i vetëm infektiv në mbarë botën. Në të njëjtën kohë, sëmundja mbetet një sfidë globale e shëndetit publik dhe sociale, veçanërisht në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme.
Në Maqedoni, situata është relativisht e qëndrueshme dhe vendi konsiderohet si një vend me risk të ulët me rreth 10 raste për 100,000 banorë. Sipas të dhënave vendase, regjistrohen midis 130 dhe 160 raste të reja çdo vit, me një shkallë vdekshmërie prej 6 deri në 15 pacientë. Edhe pse numrat janë të ulët në krahasim me barrën globale, ekspertët paralajmërojnë se sëmundja nuk po zhduket dhe mbetet e pranishme si tek popullatat e reja ashtu edhe tek ato urbane.
Motoja e këtij viti: Shpresë dhe Veprim
Dita Botërore e Tuberkulozit, e cila festohet më 24 Mars, këtë vit zhvillohet nën moton:
“Po! Ne mund t’i japim fund TB-së!” – “Po! Ne mund t’i japim fund tuberkulozit!”
Kjo moto përfaqëson një thirrje globale për veprim, duke theksuar se, pavarësisht sfidave, është e mundur t’i jepet fund epidemisë përmes përpjekjeve të koordinuara, vullnetit politik dhe investimeve në sistemet shëndetësore.
Roli i Organizatës Botërore të Shëndetësisë
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, tuberkulozi mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekjes në mbarë botën. Organizata po koordinon në mënyrë aktive përpjekjet globale për zbulimin, trajtimin dhe parandalimin e hershëm, si dhe për zbatimin e rekomandimeve dhe terapive të reja.
Në dy dekadat e fundit, ndërhyrjet globale kanë shpëtuar rreth 83 milionë jetë, duke demonstruar se progresi është i mundur kur ekziston një qasje sistematike.
Pabarazia në aksesin ndaj trajtimit
Edhe pse tuberkulozi është i parandalueshëm dhe i shërueshëm, qasja në diagnozë dhe trajtim nuk është e barabartë në nivel global. Veçanërisht kritike janë rajonet në Afrikë dhe pjesë të Azisë Juglindore, ku janë përqendruar shumica e rasteve.
Përveç kësaj, tuberkulozi shumërezistent ndaj ilaçeve (MDR-TB) përbën një sfidë serioze. Në vitin 2024, vetëm rreth 2 në 5 pacientë me formën rezistente morën trajtimin e duhur. Arsyet përfshijnë aksesin e kufizuar në diagnostikë, kostot e larta dhe mungesën e burimeve shëndetësore.
Disponueshmëria e barnave dhe terapive të reja
Trajtimi standard për tuberkulozin zgjat 4-6 muaj dhe përfshin një kombinim të antibiotikëve si rifampicina dhe izoniazidi. Ndërprerja e trajtimit mund të çojë në zhvillimin e formave rezistente, të cilat janë më të vështira dhe të kushtueshme për t’u trajtuar.
Në vitet e fundit, janë futur në përdorim regjime të reja dhe më të shkurtra për tuberkulozin rezistent ndaj shumë ilaçeve, të tilla si BPaLM dhe BPaL, të cilat zgjasin rreth 6 muaj dhe tregojnë efikasitet të lartë. Këto terapi përfaqësojnë përparim të konsiderueshëm, por disponueshmëria e tyre është ende e kufizuar në shumë vende.
Sfidat financiare luajnë gjithashtu një rol: rreth 22 miliardë dollarë në vit janë të nevojshëm për të luftuar tuberkulozin në nivel global, por investimet ende nuk po e arrijnë atë prag.
Vaksinat në parandalimin e tuberkulozit
Vaksinimi mbetet një nga mjetet më të rëndësishme për mbrojtje nga tuberkulozi, veçanërisht tek fëmijët dhe grupet më të cenueshme. Vaksina më e përdorur është vaksina BCG, e cila jepet në shumë vende si pjesë e orarit të rregullt të imunizimit për të porsalindurit. Kjo vaksinë nuk ofron mbrojtje të plotë kundër infeksionit, por ul ndjeshëm rrezikun e formave të rënda dhe kërcënuese për jetën të sëmundjes tek fëmijët.
Globalisht, mbulimi i vaksinimit BCG është relativisht i lartë në vendet me incidencë të lartë të tuberkulozit. Sipas të dhënave nga burimet ndërkombëtare të shëndetit, më shumë se 150 vende ende praktikojnë vaksinimin universal të të porsalindurve, ndërsa në vendet me rrezik të ulët zbatohet një qasje selektive ndaj grupeve të rrezikut. Hulumtimet tregojnë se me mbulim të lartë global (rreth 90%) mund të parandalohet një numër i konsiderueshëm i vdekjeve të fëmijëve.
Në Maqedoni, vaksinimi BCG është pjesë e orarit të detyrueshëm të imunizimit dhe u jepet rregullisht të porsalindurve. Mbulimi tradicionalisht ka qenë i lartë, gjë që është një nga faktorët që kontribuon në vendin që mbetet me rrezik të ulët për tuberkuloz. Në praktikë, kjo do të thotë që shumica e popullsisë është e mbrojtur nga format më të rënda të sëmundjes në një moshë të re.
Megjithatë, pavarësisht disponueshmërisë globale të vaksinës, mbulimi i vaksinimit në disa pjesë të botës është i pabarabartë. Në rajone të caktuara të Afrikës dhe Azisë Juglindore, mbulimi ndryshon për shkak të aksesit të kufizuar në shërbimet shëndetësore, sfidave logjistike dhe faktorëve socio-ekonomikë. Përveç kësaj, ndërprerjet në zinxhirët e furnizimit me vaksina ndonjëherë ndikojnë në vazhdimësinë e imunizimit.
Në Evropë dhe në disa vende të zhvilluara, tendenca në dekadat e fundit ka qenë një kalim nga vaksinimi universal në atë të synuar, për shkak të incidencës së ulët të tuberkulozit. Kjo nganjëherë çon në uljen e mbulimit, por jo në rritjen e rrezikut, sepse strategjia është e përshtatur me situatën epidemiologjike.
Pavarësisht vaksinës ekzistuese, komuniteti shkencor vazhdon të kërkojë vaksina të reja dhe më efektive që do të ofronin mbrojtje edhe për popullatën e rritur. Ndërkohë, BCG mbetet një instrument kyç në strategjinë globale për kontrollin e tuberkulozit, veçanërisht në kombinim me diagnostikimin e hershëm, trajtimin dhe masat parandaluese.
Faktorët e rrezikut social dhe shëndetësor
Tuberkulozi nuk është vetëm një problem mjekësor, por edhe social. Rreziku rritet ndjeshëm tek njerëzit me imunitet të dobësuar (për shembull, njerëzit me HIV), kequshqyerje, diabet dhe përdorim të duhanit dhe alkoolit.
Popullatat në kushte të varfra dhe të mbipopulluara jetese, ku transmetimi i infeksionit është më i lehtë, janë veçanërisht të cenueshme.
Parandalimi dhe zbulimi i hershëm
Diagnoza e hershme mbetet çelësi për kontrollin e sëmundjes. Simptoma të tilla si kolla e vazhdueshme, djersitja gjatë natës, humbja e peshës dhe lodhja nuk duhen injoruar.
Vaksinimi BCG i fëmijëve, shqyrtimi i rregullt i grupeve në rrezik dhe trajtimi në kohë janë mjete thelbësore për parandalim. Përveç kësaj, masat e shëndetit publik, të tilla si ventilimi i mirë, mbajtja e maskave dhe izolimi i individëve të infektuar, ndihmojnë në uljen e përhapjes.
Edhe pse tuberkulozi mbetet ndër sëmundjet infektive më vdekjeprurëse, të dhënat tregojnë se progresi është real. Një kombinim i përparimeve shkencore, terapive të reja, rritjes së investimeve dhe bashkëpunimit ndërkombëtar mund të ndryshojë trajektoren e kësaj sëmundjeje.
Dita Botërore e Tuberkulozit e këtij viti nuk është vetëm një kujtesë për problemin, por edhe një thirrje për veprim kolektiv: zbulim i hershëm, akses i barabartë në trajtim dhe mbështetje e vazhdueshme për sistemet shëndetësore. Vetëm atëherë vizioni i një bote pa tuberkuloz mund të bëhet realitet.
The post Dita Botërore e Tuberkulozit: Shifra alarmante, terapi të reja dhe shpresë globale appeared first on Alsat.