Çështja e ujit të pijshëm në Tetovë nuk është thjesht problem teknik. Është një provë e drejtpërdrejtë e mënyrës se si menaxhohet një e drejtë bazike publike. Debati i fundit për vendosjen e ujëmatësve dhe përfshirjen e sektorit privat e ka zhvendosur fokusin nga zgjidhja reale drejt një modeli që ngre më shumë dyshime sesa besim.
Së pari, realiteti në terren është i qartë. Tetova për vite me radhë përballet me mungesë uji, restrikcione dhe defekte të vazhdueshme në rrjet. Edhe vetë komuna pranon se sistemi aktual nuk jep të dhëna të sakta për humbjet dhe konsumin, kryesisht për shkak të mungesës së ujëmatësve . Kjo është një dështim i menaxhimit publik ndër vite, jo një justifikim për të kaluar përgjegjësinë te privati.
Argumenti i pozitës është i thjeshtë: nuk po privatizohet uji, por vetëm shërbimi. Flitet për partneritet publiko-privat që do të merret me matjen, faturimin dhe inkasimin. Sipas tyre, kjo do të rrisë efikasitetin dhe do të ndëshkojë abuzuesit, ndërsa qytetarët e rregullt mund të paguajnë më pak .
Por këtu qëndron problemi thelbësor. Në praktikë, kjo nuk është thjesht “teknologji”. Është dorëzim i një segmenti kyç të kontrollit publik. Kur një kompani private merr në dorë matjen dhe faturimin, ajo merr edhe instrumentin më të fortë të ndikimit mbi qytetarin: çmimin dhe aksesin.
Ne si Opozitë dhe shoqëria civile e kemi artikuluar këtë shqetësim qartë. Ne disa herë kemi paralajmëruar se ky është një hap i parë drejt privatizimit të plotë dhe se kostot përfundimtare do t’i bartin qytetarët . Përvoja me partneritete të ngjashme në sektorë të tjerë, si menaxhimi i mbeturinave, ka treguar se barrën financiare zakonisht e merr qytetari, ndërsa fitimi privatizohet.
Vendosja e ujëmatësve në vetvete është e domosdoshme. Askush nuk e konteston këtë. Nuk mund të ketë sistem të drejtë pa matje reale. Por pyetja nuk është a duhen ujëmatës, por kush i kontrollon ata. Nëse qytetari paguan instalimin, paguan faturën dhe pastaj përballet me një operator privat që vendos penalitete, atëherë kemi një transformim të raportit publik në raport tregu.
Deklaratat e pozitës se “nuk ka kapacitete njerëzore” për menaxhim janë alarm në vetvete. Në vend që të forcohet ndërmarrja publike, të rritet profesionalizmi dhe përgjegjësia, zgjidhet rruga më e lehtë: outsourcing. Kjo nuk është reformë, është dorëzim.
Uji nuk është mall si çdo tjetër. Ai është shërbim jetik dhe pjesë e sovranitetit lokal. Në momentin që segmentet kyçe të tij dalin nga kontrolli publik, humbet edhe përgjegjësia politike. Nesër, kur çmimi rritet ose furnizimi ndërpritet, komuna do të ketë gjithmonë një alibi: kontrata me privatin.
Prandaj, kjo çështje duhet parë më thellë se sa një projekt teknik. Tetova nuk ka nevojë për privatizim të maskuar. Ka nevojë për investim serioz në rrjet, menaxhim profesional dhe transparencë të plotë. Çdo zgjidhje tjetër është vetëm shtyrje e problemit, me një faturë më të lartë për qytetarin.
Në fund, pyetja është e thjeshtë: a do të mbetet uji shërbim publik, apo do të shndërrohet në biznes? Tetova nuk guxon ta humbasë këtë betejë.