Kjo lopë 13-vjeçare zvicerane jeton në fshatin Nötsch në rrëzë të Alpeve Karinthiane në Austrinë jugore. Fermeri e mban atë si kafshë shtëpiake dhe Veronika është e lirë të bredhë në livadh sa të dëshirojë dhe e shijon këtë. Ashtu si shumë kafshë shtëpiake, asaj i pëlqen t’i kruhet shpina. Nëse nuk ka njerëz përreth, nuk ka problem – Veronika merr një furçë ose shkop dhe kruhet vet.
Kjo e bëri atë lopën e parë të regjistruar që përdori një objekt si mjet në trupin e saj, shkruan Deutsche Welle .
Për më tepër, kur iu ofrua një furçë dyshemeje, Veronika përdori të dyja anët – varësisht nga ajo pjesë e trupit që donte të kruante. Kjo konsiderohet “përdorim mjetesh shumëfunksionale”, një sjellje që deri më tani është dokumentuar shkencërisht vetëm te shimpanzetë në Afrikën qendrore (dhe te njerëzit). Sjellja e Veronikës u regjistrua dhe u analizua nga Alis Auersperg dhe Antonio Osuna-Mascaro nga Universiteti i Mjekësisë Veterinare në Vjenë. Ata i publikuan rezultatet në një studim të ri në revistën Current Biology.
Lopë e vërtetë apo inteligjencë artificiale?
Auersperg, një eksperte për sjelljen dhe inovacionin e kafshëve, botoi një libër mbi këtë temë në shkurt të vitit 2025. Pas kësaj, ajo u përmbyt me mesazhe nga njerëz që pretendonin se kishin vënë re sjellje inovative te kafshët e tyre shtëpiake, macet ose zogjtë.
Megjithatë, një video i tërhoqi vëmendjen. Ajo tregonte një lopë kafe duke përdorur një grabujë të vjetër për të kruar shpinën në një fshat idilik austriak. Ajo dhe Osuna-Mascaro udhëtuan për në fshatin Nötsch, në shtëpinë e Veronikës, për të verifikuar vërtetësinë e videos. Sepse në një epokë të inteligjencës artificiale, kush mund të garantojë se kjo lopë ekziston vërtet?
«Nuk mund t’u besojmë kurrë anekdotave», thotë Auersperg. «Mund të jenë pamje të rreme ose mund të jenë një sjellje shumë e stërvitur». Kështu që ata vendosën ta shihnin me sytë e tyre lopën që përdorte mjete.
Rezulton se Veronika është shumë reale. Pronari i saj, Vitkar Vigele, e mbante nënën e Veronikës si kafshë shtëpiake. Tani është Veronika ajo që bën zhurma të forta sapo sheh Vigelen duke ardhur.
Lopa zgjedh skaje të ndryshme të furçës për qëllime të ndryshme.
Auersperg dhe Osuna-Mascaro kaluan kohë me familjen Vigele, duke parë Veronikën në veprim, ndërkohë që hëngrën shumë strudel molle. Pas disa ditësh, Auersperg u kthye në Vjenë, por Osuna-Mascaro qëndroi në fshat për disa javë, gjatë të cilave kreu 70 eksperimente me lopën. Në to, Veronika demonstroi në mënyrë të përsëritur përdorimin shumëfunksional të veglave duke përdorur një furçë dyshemeje që ia dha studiuesja. “Veronika preferonte skajin me qime në vend të dorezës – ajo e përdorte atë dy herë e gjysmë më shpesh”, tha Osuna-Mascaro për DW.
Ajo përdori anën me qime për të kruar shpinën dhe pjesën e sipërme të shpinës me lëvizje të gjata e të gjera. “Por ajo e përdori edhe dorezën herë pas here”, thotë studiuesja. “Në fillim menduam se ishte një gabim. Por doli që ajo po e përdorte atë anë edhe për një qëllim – për të kruar zonat e trupit të saj ku lëkura është më e butë dhe më e ndjeshme, siç janë gjiri, kordoni i kërthizës dhe barku.” Kur përdori dorezën, Veronika ndryshoi edhe mënyrën e lëvizjes – ajo shponte në vend që ta tërhiqte mjetin.
“Ne thjesht supozojmë se lopët janë budallaqe”
Osuna-Mascaro thotë se takimi me Veronicën ishte një “përvojë intensive”. “Lopët ndonjëherë sillen pak si macet”, thotë ai. “Ato nuk janë si qentë, të cilët vijnë drejt e tek ti. Duhet të fitosh besimin e tyre”. Por pse një lopë në Austrinë rurale po shfaq sjellje që nuk është vërejtur kurrë më parë – ose të paktën nuk është dokumentuar shkencërisht – në asnjë specie tjetër bagëtie?
Para së gjithash, studiuesit e sjelljes së kafshëve nuk u kanë kushtuar shumë vëmendje lopëve. “Veronika nuk është ndonjë specie ekzotike që do të prisnim të përdorte mjete”, thotë Auersperg. “Lopët janë kafshë të zbutura që u zbutën 10,000 vjet më parë. Ato janë kudo përreth nesh. Ne thjesht supozojmë se duhet të jenë budallenj sepse janë bagëti.”
Por aftësia e Veronikës për të përdorur mjete sugjeron që njerëzit mund t’i kenë nënvlerësuar seriozisht lopët. Auersperg dhe Osuna-Maskaro nuk besojnë se ky është një rast i izoluar. “Ne nuk mendojmë se Veronika është Ajnshtajni i gjedhit”, thotë Auersperg. Ajo dhe kolegu i saj besojnë se rrethanat e Veronikës ishin vendimtare. “Ndryshe nga pothuajse çdo lopë tjetër në planet, Veronika nuk mbahet për prodhim qumështi ose mishi, por është një kafshë shtëpiake e dashur”, thotë Auersperg.
Sipas pronares së saj, Veronikës i janë dashur vite të tëra praktike me shkopinj për të përsosur përdorimin e mjetit të kruarjes. Shumica e lopëve nuk jetojnë as deri në moshën 13 vjeç.
“Ajo është një kafshë shtëpiake, kishte një mjedis të pasur, shumë objekte përreth saj për të luajtur dhe iu dha një jetë jashtëzakonisht e gjatë”, thotë Auersperg. “Ne nuk kemi absolutisht asnjë provë që lopët janë kafshë budallaqe”, shton ajo. “Fakti që këto aftësi nuk janë vënë re mund të ketë të bëjë me mënyrën se si i trajtojmë ato.”
Jetëgjatësia natyrore e bagëtive varion nga pesëmbëdhjetë deri në tridhjetë vjet. Rekordi botëror mbahet nga lopa e famshme Big Bertha, një lopë që jetoi me pronarin e saj në Irlandë për 48 vjet e nëntë muaj. Dallimi midis jetëgjatësisë natyrore dhe asaj në industri është drastik: bagëtitë e rritura për mish jetojnë një deri në dy vjet – dhe pastaj shkojnë në thertore. Lopët qumështore jetojnë mesatarisht midis katër dhe gjashtë vjet. Demat për mbarështim mund të jetojnë për rreth pesë vjet.
The post AUSTRI / Njihuni me Veronikën, lopën që i habiti shkencëtarët appeared first on Alsat.