Arabia Saudite ka filluar në heshtje të lejojë banorët e huaj të pasur të blejnë alkool, një ndryshim i madh pas një ndalimi 73-vjeçar, raporton BBC
Prej dekadash, Lagja Diplomatike e Riadit ka qëndruar e veçuar nga pjesa tjetër e kryeqytetit, një enklavë e pasur ambasadash dhe rezidencash luksoze, me rrugë të hijëzuara, gjelbërim dhe një kulturë kafenesh që tërheq si të rinjtë sauditë ashtu edhe ekspatriotët.
Tani, brenda një kompleksi të thjeshtë, pa shenja, në këtë lagje ekskluzive, një dyqan i vogël është kthyer në terren testimi për një nga ndryshimet më të ndjeshme të politikave të Arabisë Saudite, shitjen e kontrolluar të alkoolit për të huajt jo-myslimanë të pasur.
Arabia Saudite, shtëpia e dy vendeve më të shenjta të Islamit, e ndaloi shitjen e alkoolit në vitin 1952. Por si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të riformësuar imazhin e saj, mbretëria ka zbatuar reforma të gjera sociale dhe ekonomike vitet e fundit, duke u paraqitur si një shoqëri më e moderuar dhe miqësore ndaj investimeve.
Nën udhëheqjen e princit të kurorës Mohammed bin Salman, sundimtarit de facto të Arabisë Saudite, mbretëria ka rihapur kinematë, ka organizuar festivale të mëdha muzikore, ka hequr ndalimin për gratë që të ngasin makinën dhe ka kufizuar fuqitë e policisë fetare dikur të frikshme. Por zgjerimi i qetë i shitjes ligjore të alkoolit është ndoshta eksperimenti më i guximshëm deri tani.
Dyqani i pijeve alkoolike u hap për herë të parë në Riad në janar 2024, por hyrja ishte fillimisht e kufizuar për diplomatët jo-myslimanë. Sipas rregullave të reja të prezantuara pa njoftim në fund të vitit 2025, banorët e huaj jo-myslimanë të pasur mund të shkojnë tani atje për të blerë birrë, verë dhe pije të forta.
Për t’u kualifikuar, një ekspatriot duhet të ketë ose lejen e Rezidencës Premium, e cila kushton 100,000 riyalë sauditë (27,000 $) në vit; ose të tregojë se fiton të paktën 50,000 riyalë në muaj.
Skema e Rezidencës Premium ka kritere të ndryshme pranueshmërie dhe zakonisht është e hapur për drejtues të lartë të huaj, investitorë dhe profesionistë me aftësi të specializuara.
Si në rastin e mbajtësve të lejes, ashtu edhe për ata pa të, ata duhet të tregojnë kartën e identitetit të rezidencës tek rojet e sigurisë në derë. Kjo tregon fenë dhe statusin e rezidencës. Ata që nuk kanë lejen duhet gjithashtu të paraqesin një certifikatë page ose letër të lëshuar nga kompania. Turistët e huaj nuk lejohen të hyjnë në dyqan.
Disa klientë që kanë blerë alkool nga dyqani folën për BBC me kusht anonimiteti.
Telefonat celularë mbyllen në çanta të posaçme të paprekshme përpara se klientët të lejohen të hyjnë brenda. Radhët mund të zgjasin më shumë se një orë, megjithatë njerëzit thonë se përvoja është relativisht e thjeshtë pasi të hysh brenda.
Një ekspatriot europian e përshkroi dyqanin si “të furnizuar mirë”, me çmime “dy deri në tre herë” më të larta krahasuar me tregjet perëndimore, por dukshëm më të ulëta se në tregun e zi të Arabisë Saudite. “Një shishe uiski Johnny Walker Black Label më kushtoi 124 $. Por nuk më shqetëson të paguaj këtë çmim”, shtoi një drejtues britanik kompanie.
Blerjet e alkoolit rregullohen nga një sistem kompleks kuotash mujore me pikë, thonë klientët, por mjaftueshëm bujar për të lejuar secilin dhjetëra litra pije të forta çdo muaj. Diplomatët marrin zbritje në blerjet e tyre.
Nuk ka pasur asnjë njoftim zyrtar nga qeveria. Disa blerës thonë se fillimisht mësuan për ndryshimin përmes fjalës së gojës. Emri i dyqanit nuk shfaqet as në hartat online.
“Një mik thjesht ndau vendndodhjen me mua në Google Maps”, tha një ekspatriot aziatik.
Analistët thonë se paqartësia e autoriteteve rreth politikës së re për alkoolin është e qëllimshme, duke lënë pasiguri mbi sa larg mund të shkojë ky ndryshim.
Sebastian Sons, studiues i lartë në institutin gjerman Carpo, i cili fokusohet në Lindjen e Mesme, thotë se autoritetet po veprojnë me kujdes. “Ata janë të gatshëm të bëjnë dy hapa përpara dhe një hap prapa, nëse është e nevojshme, kur bëhet fjalë për çështje të ndjeshme. Me alkoolin, mund të ndodhë e njëjta gjë”.
Alkooli është i ndaluar sipas ligjit islamik dhe praktika fetare mbetet e fortë në pjesën më të madhe të popullsisë vendase të Arabisë Saudite.
Megjithatë, pavarësisht ndalimit, për dekada me radhë alkooli ka qarkulluar jashtë syve të publikut, nga pije të prodhuara në shtëpi te marka të importuara, të konsumuar në festa private, në komplekse rezidenciale të mbyllura dhe në shtëpi saudite të furnizuara mirë.
Një pjesë e konsiderueshme e alkoolit të markave hyn në tregun informal përmes ambasadave, të cilat prej kohësh kanë pasur të drejtën të importojnë sasi të pakufizuara nën privilegje diplomatike. Të tjerë janë drejtuar drejt tregut të zi, ku vazhdojnë të qarkullojnë pije të pa rregulluara të prodhuara në shtëpi dhe furnizime të kontrabanduara me çmime të larta. Koha e ndryshimit të politikës për alkoolin në Arabinë Saudite përkon gjithashtu me presione ekonomike në rritje ndaj vendit.
Me tregjet e energjisë të dobësuara vitet e fundit dhe financat publike të ngushtuara, Arabia Saudite po kërkon të tërheqë më shumë vizitorë të huaj dhe ekspatriotë me aftësi të larta, për të ndihmuar rritjen e sektorëve jo-naftë si inteligjenca artificiale dhe prodhimi.
Riad ka shkurtuar gjithashtu disa nga planet e tij më ambicioze infrastrukturore, përfshirë projektin e qytetit dhe resorteve Neom me vlerë triliona dollarë, për shkak të kufizimeve buxhetore. Në muajt e fundit, ka lehtësuar rregullat për të huajt që të zotërojnë prona dhe të investojnë në tregjet financiare saudite, ndërsa përpiqet të tërheqë kapital të huaj.
Në të njëjtën kohë, mbretëria po investon miliarda dollarë në turizëm, argëtim dhe ngjarje sportive globale si pjesë e përpjekjes për t’u larguar nga varësia ndaj naftës. Resorte luksoze janë ndërtuar përgjatë bregdetit të Detit të Kuq, kryesisht të orientuara drejt udhëtarëve perëndimorë. Turizmi është një shtyllë kyçe e programit Vision 2030 të Arabisë Saudite. Në vitin 2024, mbretëria tërhoqi gati 30 milionë vizitorë ndërkombëtarë, me udhëtimet jo-fetare që tani përbëjnë më shumë se gjysmën e mbërritjeve, sipas ministrit të Turizmit Ahmed Al Khateeb. Arabia Saudite synon të tërheqë 70 milionë turistë ndërkombëtarë deri në vitin 2030.
“Ne duam të dyfishojmë kontributin e turizmit në PBB deri në vitin 2030”, tha ai në një intervistë për BBC në nëntor 2025.
Shteti i Gjirit pritet të presë ngjarje ndërkombëtare të rëndësishme, përfshirë Ekspozitën Botërore në vitin 2030 dhe Kupën e Botës FIFA në vitin 2034. Por disa plane kanë hasur në vonesa.
Lojërat Dimërore Aziatike, të planifikuara për vitin 2029 në një resort ski në Neom, u shtynë së fundmi pa afat. Ndërsa nuk u dha ndonjë arsye zyrtare, është raportuar se kishte vonesa në ndërtim.
Përpjekjet e vazhdueshme për t’u larguar nga nafta vijnë ndërsa çmimet globale të naftës bruto aktualisht janë rreth 60 deri në 66 dollarë për fuçi, ndërsa në vitin 2022 ato u rritën mbi 100 pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Çmimet më të ulëta nënkuptojnë më pak të ardhura për Arabinë Saudite. Pavarësisht përpjekjeve për diversifikim, të ardhurat nga nafta mbeten qendrore për ekonominë saudite.
Sipas raporteve mediatike, autoritetet saudite po planifikojnë gjithashtu të hapin dy dyqane të tjera alkooli. Një në Xheda, në bregdetin e Detit të Kuq, dhe një tjetër në Dhahran, një qytet në lindjen e largët të vendit ku ndodhet kompania shtetërore e naftës Aramco.
Ndërsa detajet mbeten të kufizuara, të dy dyqanet pritet të kenë të njëjtat kufizime për ata që mund të blejnë alkool, duhet të jesh ose banor i huaj i pasur, ose diplomat.
Megjithatë, industria e mikpritjes në vend tashmë po përgatitet për lehtësime të mëtejshme dhe konkretisht, për mundësinë që turistët të mund të blejnë alkool në të ardhmen.
Disa grupe hotelesh kanë filluar të punësojnë baristë në pritje të një ndryshimi të tillë, sipas drejtuesve të industrisë që folën me kusht anonimiteti. Disa shpallje pune listojnë njohuritë mbi pije të forta, birrë dhe verë si aftësi të dëshirueshme, edhe nëse shërbimi i alkoolit nuk përmendet shprehimisht. “Nëse rregullat ndryshojnë, duam të jemi në gjendje të veprojmë menjëherë”, tha një drejtues i lartë në një zinxhir ndërkombëtar mikpritjeje.
Burimet e industrisë së mikpritjes thonë se qendrat turistike si ishujt e Detit të Kuq të vendit dhe al-Ula, qyteti i lashtë në veriperëndim të mbretërisë, mund të jenë ndër vendet e para ku alkooli lejohet më gjerësisht nëse kufizimet lehtësohen më tej.
“Alkooli mund të mos jetë faktori kryesor, por sigurisht mund të ndihmojë në tërheqjen e më shumë turistëve perëndimorë, veçanërisht atyre që vizitojnë ishujt e Detit të Kuq”, tha Tim Callen, studiues vizitor në Institutin e Shteteve të Gjirit Arab në Washington DC.
Arabia Saudite përballet me konkurrencë të fortë nga rivalët rajonalë, veçanërisht Dubai në Emiratet e Bashkuara Arabe, për të tërhequr si banorë të huaj ashtu edhe turistë. Ndërsa Dubai ofron një mjedis më liberal shoqëror, jetë nate të gjerë dhe akses të lehtë në alkool, të dy vendet janë të përfshira në një garë intensive për të diversifikuar ekonomitë e tyre larg karburanteve fosile.
Analistët thonë se sauditët ka të ngjarë të mos ndjekin modelin e Dubait. Në vend të kësaj, ata presin një qasje më kufizuese, më afër asaj të Katarit, ku alkooli lejohet vetëm në hotele dhe ambiente të caktuara.
Edhe gjatë Kupës së Botës 2022, Katari kufizoi shitjen e alkoolit në zonat e tifozëve dhe hotelet me pesë yje, duke e ndaluar atë brenda stadiumeve.
Sons beson se Arabia Saudite ka të ngjarë të adoptojë një qasje të ngjashme për Kupën e Botës 2034, nëse turistëve u lejohet të blejnë alkool deri atëherë, ata nuk do të mund ta konsumojnë brenda stadiumeve.
“Autoritetet duan ta përgatisin shoqërinë gradualisht dhe të shmangin një reagim të fortë”, thotë ai.
Alkooli mbetet jashtëzakonisht i ndjeshëm në një vend ku gati dy të tretat e popullsisë janë shtetas sauditë dhe opinionin publik është e vështirë ta matësh.
Për momentin, shumë sauditë dhe ekspatriotë kalojnë kufirin drejt Bahreinit për të konsumuar alkool, ku ai është ligjërisht i disponueshëm si për myslimanët ashtu edhe për jo-myslimanët. Në fundjavë dhe gjatë festave publike, ishulli tërheq një rrjedhë të qëndrueshme vizitorësh nga Arabia Saudite.
Por një intelektual saudit, duke folur në mënyrë anonime, thotë se alkooli mbetet një “tabu e madhe shoqërore” në vend. “Shumica e sauditëve që i mirëpritën reformat vitet e fundit, do të hezitojnë gjithashtu ta mbështesin këtë publikisht. Edhe sauditët që konsumojnë alkool, e bëjnë këtë jashtë vendit, ose privatisht në shtëpitë e tyre”.