Vetëm 13 vende në botë marrin ajër të sigurt

Shkaqet kryesore të ndotjes

Raporti zbuloi se cilësia e ajrit po përkeqësohet në nivel global, me vetëm 14 përqind të qyteteve të botës që kanë ajër të sigurt për t’u marrë frymë, nga 17 përqind që ishte vitin e kaluar. Shkaqet kryesore janë ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu, veçanërisht tymi nga zjarret në pyje, stuhitë e rërës dhe kushtet e tjera ekstreme të motit të nxitura nga djegia e lëndëve djegëse fosile.

Viti i kaluar, 2025, ishte një vit rekord për zjarret në pyje në Bashkimin Evropian, duke shkatërruar ferma, pyje dhe shtëpi, dhe kushtet ekstreme të motit shkaktuan të paktën 43 miliardë euro humbje ekonomike në të gjithë kontinentin.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) përcakton kufij të sigurt për grimcat PM2.5 për shkak të rreziqeve të tyre shëndetësore. Këto janë grimca më të vogla se 2.5 mikrometra që mund të depërtojnë thellë në mushkëri dhe të hyjnë në qarkullimin e gjakut, dhe janë të lidhura me sëmundjet e frymëmarrjes dhe kardiovaskulare dhe gjendjet afatgjata si kanceri.

Ku është ajri më i pastër dhe më i ndotur?

Në Evropë, vetëm Andorra, Estonia dhe Islanda përmbushin udhëzimet vjetore të OBSH-së për grimcat PM2.5, të cilat janë 5 mikrogramë për metër kub (µg/m³).

Ato janë ndër vetëm 13 vendet dhe territoret në botë që janë brenda kufijve të sigurt, të tjerat janë Australia, Barbadosi, Bermuda, Polinezia Franceze, Grenada, Kaledonia e Re, Panamaja, Porto Riko, Reunioni dhe Ishujt Virgjër të SHBA-së. Kjo do të thotë se 130 nga 143 vendet e mbuluara, ose 91 përqind, nuk i përmbushin udhëzimet e sigurisë.

Pesë vendet më të ndotura në botë janë Pakistani (67.3 µg/m³), Bangladeshi (66.1 µg/m³), Taxhikistani (57.3 µg/m³), Çadi (53.6 µg/m³) dhe Republika Demokratike e Kongos (50.2 µg/m³). 25 qytetet më të ndotura në botë ndodhen në Indi, Pakistan dhe Kinë.

Vendin e parë të palakmueshëm e zë Loni në shtetin verior indian të Uttar Pradesh me një përqendrim mesatar vjetor të grimcave PM2.5 prej 112.5 µg/m³, që është më shumë se 22 herë më i lartë se rekomandimi i OBSH-së. Nga ana tjetër, vendi më pak i ndotur në listë është Newwoodville në Afrikën e Jugut.

Gjendja e ndotjes në Evropë

Në vitin 2025, 23 vende në Evropë panë rritje të përqendrimeve mesatare vjetore të grimcave PM2.5, ndërsa 18 panë ulje të niveleve të tyre. Ndotja u rrit me më shumë se 30 përqind në Zvicër dhe Greqi, e shkaktuar nga tymi nga zjarret pyjore në Amerikën e Veriut dhe pluhuri i Saharasë në Afrikë.

Malta pa uljen më të madhe, prej gati 24 përqind, pjesërisht falë përpjekjeve për të kaluar nga nafta e rëndë në burime të rinovueshme të energjisë dhe masave për të ulur emetimet nga transporti.

Sipas të dhënave në kohë reale, në kohën e shkrimit të këtij artikulli, Parisi ishte ndër pesë qytetet më të ndotura në botë, së bashku me Pekinin, Dakën, Wuhanin dhe Seulin, dhe Londra ishte gjithashtu ndër dhjetë qytetet më të ndotura.

Të enjten e kaluar, më 19 mars, Shërbimi i Monitorimit të Atmosferës Koperniku (CAMS) i Bashkimit Evropian paralajmëroi për nivele të larta ndotjeje në Evropë, të shkaktuara nga emetimet sezonale të amoniakut nga plehrat bujqësore, rritja e sasisë së polenit dhe kushtet e qëndrueshme të motit.

Koperniku shtoi se ndotja nga djegia e lëndëve djegëse fosile, veçanërisht në pjesë të Evropës Lindore dhe Ballkanit, gjithashtu kontribuon vazhdimisht në cilësinë e dobët të ajrit.

Boshllëk të dhënash

Edhe pse raporti i këtij viti mbulon 12 vende më shumë se vitin e kaluar, ka ende boshllëqe të mëdha në të dhëna. Sipas IQAir, vetëm një pjesë e vogël e popullsisë së botës ka qasje në informacion në kohë reale për cilësinë e ajrit.

Situata po përkeqësohet në disa vende. Në mars të vitit 2025, administrata Trump i dha fund programit global të monitorimit të cilësisë së ajrit të Departamentit të Shtetit të SHBA-së, duke lënë miliona njerëz pa qasje në të dhëna. Qendra Finlandeze për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA) raportoi se përpjekjet e monitorimit ishin dobësuar në 44 vende, duke lënë gjashtë pa asnjë monitorim.

“Pa monitorim, nuk mund ta kuptojmë plotësisht se çfarë ka në ajrin që thithim”, tha drejtori ekzekutiv i IQAir Global, Frank Hames. “Zgjerimi i aksesit në të dhëna në kohë reale i fuqizon komunitetet të ndërmarrin veprime. Duke ulur emetimet dhe duke adresuar ndryshimet klimatike, ne mund të arrijmë përmirësime të rëndësishme dhe të qëndrueshme në cilësinë e ajrit global.”