Shtetet e Bashkuara do të zhvillojnë këtë të premte një sërë ceremonish dhe aktivitetesh përkujtimore për 25-vjetorin e sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001, një prej ngjarjeve më të rënda në historinë moderne të vendit.
Më 11 shtator 2001, 19 rrëmbyes morën nën kontroll katër avionë pasagjerësh dhe i përdorën për të goditur objektiva në Nju Jork dhe pranë Uashingtonit. Sulmet shkaktuan 2,977 viktima, pa përfshirë 19 rrëmbyesit, ndërsa mijëra të tjerë u plagosën ose u përballën më vonë me probleme të rënda shëndetësore të lidhura me pasojat e sulmeve.
Si ndodhën sulmet?
Më 11 shtator 2001, dy prej avionëve u përplasën me Kullat Binjake të Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju Jork. Avioni i dytë goditi kullën jugore vetëm 17 minuta pas goditjes së parë. Zjarret dhe dëmtimet e shkaktuara nga përplasjet çuan në shembjen e të dyja kullave brenda më pak se dy orësh, duke mbuluar pjesë të Manhatanit me tym dhe re të dendura pluhuri. Një avion i tretë u përplas me Pentagonin, selinë e Departamentit të Mbrojtjes së SHBA-së, pranë Uashingtonit. Avioni i katërt, United Airlines Flight 93, u rrëzua në një fushë në Pensilvani pasi pasagjerët dhe ekuipazhi u përpoqën të rimerrnin kontrollin e avionit. Autoritetet besojnë se objektivi i rrëmbyesve ishte një ndërtesë qeveritare në Uashington.
Bilanci tragjik
Nga sulmet humbën jetën gjithsej 2,977 persona, përfshirë pasagjerët dhe ekuipazhet e katër avionëve, viktimat në Qendrën Botërore të Tregtisë dhe në Pentagon. Në Kullat Binjake humbën jetën 2,606 persona, ndërsa 125 persona u vranë në Pentagon. Të 246 pasagjerët dhe anëtarët e ekuipazhit në katër avionët u vranë. Viktimat ishin nga 77 vende të ndryshme të botës. Vetëm në Nju Jork humbën jetën 441 punonjës të shërbimeve të emergjencës.
Pas sulmeve, mijëra persona u plagosën dhe shumë të tjerë zhvilluan sëmundje të lidhura me ekspozimin ndaj pluhurit dhe substancave toksike në zonat e prekura. Sulmet u planifikuan nga al-Kaeda, rrjeti ekstremist i udhëhequr nga Osama bin Laden. Komploti dyshohet se u organizua me ndihmën e Khalid Sheikh Mohammed, i cili më vonë u arrestua në Pakistan.
Nga 19 rrëmbyesit, 15 ishin shtetas të Arabisë Saudite, dy nga Emiratet e Bashkuara Arabe, një nga Egjipti dhe një nga Libani. Më pak se një muaj pas sulmeve, SHBA-ja dhe aleatët e saj nisën pushtimin e Afganistanit, me synimin për të rrëzuar regjimin taleban dhe për të goditur al-Kaedën. Osama bin Laden u vra në vitin 2011 gjatë një operacioni të forcave amerikane në Pakistan. Prania ushtarake amerikane në Afganistan vazhdoi për gati dy dekada, deri në tërheqjen e trupave në vitin 2021.
Çfarë ndodhi me Khalid Sheikh Mohammed?
Khalid Sheikh Mohammed u arrestua në Pakistan në vitin 2003. Ai kaloi disa vite në burgjet sekrete të CIA-s, ku, sipas një hetimi të Senatit amerikan, iu nënshtrua metodave brutale të marrjes në pyetje.
Më pas u transferua në burgun e bazës amerikane në Gjirin e Guantanamos, ku çështja gjyqësore ndaj tij ka vijuar prej vitesh. Një marrëveshje e propozuar për pranimin e fajësisë u rrëzua në vitin 2025 pas kundërshtimeve nga qeveria amerikane. Gjykimi i Mohammed dhe tre të bashkëpandehurve është planifikuar të nisë në qershor 2028.
25 vite pas 11 Shtatorit, SHBA vijon të përkujtojë mijëra viktimat e asaj dite, ndërsa pasojat politike, ushtarake dhe njerëzore të sulmeve vazhdojnë të ndihen në mbarë botën.