Bashkimi Evropian ka pezulluar mbështetjen financiare për Serbinë në kuadër të Planit të Rritjes, për shkak të vërejtjeve serioze lidhur me funksionimin dhe pavarësinë e sistemit gjyqësor. Vendimin e bëri të ditur komisionerja evropiane për zgjerim, Marta Kos.
Sipas saj, pagesat do të mbeten të ngrira derisa Beogradi të adresojë dobësitë në drejtësi. Ajo theksoi se BE-ja aktualisht ka ndalur të gjitha fondet për shkak të, siç u shpreh, një “ngushtice” në sistemin gjyqësor, duke nënvizuar se pa reforma nuk do të ketë mbështetje financiare.
Vendimi vjen në një periudhë debatesh të shtuara në Bruksel për përparimin e Serbisë në rrugën evropiane. Më herët u raportua se po shqyrtohet edhe bllokimi i rreth 1.5 miliardë eurove, ndër të tjera edhe për shkak të marrëdhënieve të Beogradit me Rusinë.
Si arsye kyçe për pezullimin përmenden ndryshimet ligjore të debatueshme të miratuara në fillim të vitit 2026, të cilat sipas kritikëve rrisin ndikimin e pushtetit ekzekutiv mbi gjyqësorin. Një pjesë e ekspertëve paralajmërojnë se masa të tilla mund të dobësojnë pavarësinë e prokurorisë dhe të bllokojnë procedurat për korrupsion të nivelit të lartë dhe krim të organizuar.
Kos theksoi se financimi evropian është i kushtëzuar rreptësisht me sundimin e ligjit, institucione demokratike të qëndrueshme dhe gjyqësor të pavarur, duke shtuar se Unioni nuk mund të lejojë zgjerim me vende që do t’i cenonin këto parime.
Një faktor shtesë për vendimin janë edhe vërejtjet për proceset demokratike, përfshirë parregullsitë dhe incidentet gjatë zgjedhjeve lokale, si dhe presionet ndaj mediave dhe shoqërisë civile. Mospërputhja e Serbisë me sanksionet e BE-së ndaj Rusisë mbetet një tjetër pikë mosmarrëveshjeje me Brukselin.
Pezullimi nënkupton se një pjesë e konsiderueshme e fondeve të parashikuara mbeten të pasigurta. Ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Đurić, deklaroi se vendi do të vazhdojë përgatitjet teknike për anëtarësim, por theksoi se Serbia nuk do të “lutet” për hyrje në BE.
Ekonomistët paralajmërojnë se humbja e mundshme e këtyre fondeve mund të ketë pasoja serioze për projektet infrastrukturore dhe tranzicionin energjetik të vendit, të cilat varen në masë të madhe nga fondet evropiane.
Vendimi do të mbetet në fuqi derisa Komisioni i Venecias të japë vlerësimin përfundimtar dhe autoritetet serbe të tregojnë përparim konkret në reforma. Ky hap i Brukselit interpretohet edhe si paralajmërim për vendet e tjera kandidate se reformat në drejtësi duhet të jenë thelbësore dhe jo vetëm deklarative.