Cilat vende evropiane kanë ujin më të sigurt për pije!

Finlanda, Islanda, Holanda, Norvegjia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar kanë rezultatet më të larta për mbrojtjen e shëndetit nga uji i pijshëm dhe kanalizimet e pasigurta, ndërsa ndotja e ujërave nëntokësore mbetet një problem serioz në Evropë.

Uji i rubinetit në Evropë në përgjithësi konsiderohet i sigurt në shumicën e vendeve, por të dhënat e reja tregojnë se cilësia e ujërave nëntokësore është një sfidë në rritje. Sipas Agjencisë Evropiane të Mjedisit, më shumë se 20 përqind e ujërave nëntokësore në Bashkimin Evropian janë në gjendje të dobët kimike, që do të thotë se substancat e dëmshme si merkuri, kadmiumi dhe ndotës të tjerë janë mbi nivelet e lejuara.

Rezultatet më të larta për mbrojtjen e shëndetit të njeriut nga uji i pijshëm dhe kanalizimet e pasigurta i mbajnë Finlanda, Islanda, Holanda, Norvegjia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar. Këto vende arritën rezultatin maksimal prej 100, sipas indeksit të raportuar nga Euronews. Rezultatet më të këqija në Evropë i arrijnë Moldavia, Gjeorgjia dhe Shqipëria, ndërsa vendet e BE-së me rezultatet më të ulëta janë Rumania, Lituania dhe Letonia.

Megjithatë, problemi nuk qëndron vetëm te siguria e ujit që arrin në familje për t’u pirë. Ujërat nëntokësore janë një burim thelbësor për Evropën, pasi ato sigurojnë një pjesë të madhe të ujit të pijshëm dhe ujitjes bujqësore. Kur ndoten, trajtimi i tyre bëhet më i kushtueshëm dhe rreziku për ekosistemet dhe shëndetin rritet.

Një nga presionet më të mëdha janë nitratet, të cilat shpesh vijnë nga plehrat bujqësore. Kufiri evropian për nitratet në ujërat nëntokësore është 50 miligramë për litër, por sipas të dhënave të raportuara nga Euronews, ky kufi tejkalohet në 14 përqind të stacioneve evropiane të monitorimit të ujërave nëntokësore. Kostot që lidhen me ndotjen nga azoti në BE vlerësohen në qindra miliarda euro në vit.

Të dhënat e Atlasit të Ujit tregojnë ndryshime të mëdha midis vendeve. Në Luksemburg, 79 përqind e ujërave nëntokësore të hartuara nuk arritën status të mirë kimik në vitin 2025. Në Republikën Çeke, përqindja është 55 përqind, në Belgjikë 41 përqind dhe në Gjermani 40 përqind. Këto shifra tregojnë se edhe vendet e pasura dhe shumë të zhvilluara kanë probleme serioze me ndotjen e ujërave nëntokësore.

Pesticidet dhe të ashtuquajturat “kimikate të përjetshme” e ndërlikojnë më tej situatën. Acidi trifluoroacetik, i njohur si TFA, u zbulua në 94 përqind të 36 mostrave të ujit të rubinetit të marra në 11 vende të BE-së, sipas analizave të raportuara nga Water Atlas dhe mediat evropiane. Substanca është e lidhur me zbërthimin e disa pesticideve dhe kimikateve industriale, dhe shkencëtarët paralajmërojnë se prania e saj në ujë duhet të monitorohet me kujdes.

Bashkimi Evropian ka prezantuar monitorim më të rreptë të ujit të pijshëm vitet e fundit. Që nga viti 2022, ai ka monitoruar gjithashtu përbërësit që mund të prishin sistemin hormonal, siç janë beta-estradioli dhe nonilfenoli. Por ekspertët paralajmërojnë se rregullorja po përpiqet të mbajë ritmin me të cilin po shfaqen ndotës të rinj, duke përfshirë përbërësit farmaceutikë, mikroplastikat dhe kimikatet PFAS.

Pra, pyetja “ku është uji më i shëndetshëm i rubinetit” ka dy përgjigje. Për pirjen e përditshme, vendet më të renditura janë ato me mbrojtje dhe kontroll të fortë sanitar, si Finlanda, Islanda, Holanda, Norvegjia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar. Por kur bëhet fjalë për shëndetin afatgjatë të ujërave nëntokësore, Evropa përballet me një pamje shumë më komplekse: edhe vendet me ujë të pijshëm të sigurt kanë furnizime me ujë nën presion nga bujqësia, industria dhe ndotja kimike.