Islanda do të vendosë të shtunën nëse do të lëvizë përsëri drejt BE-së

Vota nuk është një referendum për anëtarësimin në BE. Islandezët do të vendosin vetëm nëse qeveria duhet të rihapë negociatat e pranimit. Nëse përgjigjja është pozitive dhe arrihet një marrëveshje me Brukselin në të ardhmen, vetë anëtarësimi do të kërkojë një votë tjetër të qytetarëve.

Rezultati është i pasigurt për momentin. Sondazhet e fundit tregojnë një shoqëri pothuajse të përçarë në mënyrë të përkryer – 46 përqind janë në favor të vazhdimit të negociatave, i njëjti numër janë kundër dhe rreth tetë përqind nuk kanë vendosur ende.

Islanda është një kandidate specifike sepse është tashmë e integruar fort me Unionin. Vendi është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane, merr pjesë në tregun e vetëm evropian dhe është anëtare e Shengenit. Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Koss, vlerësoi se BE-ja nuk ka pasur kurrë një kandidat që të ishte kaq i përafruar me rregullat evropiane edhe para fillimit të procesit.

Për Brukselin, rikthimi i mundshëm i Islandës ka edhe një rëndësi më të gjerë politike. Vendi i fundit që iu bashkua BE-së ishte Kroacia në vitin 2013, dhe proceset me kandidatët e Ballkanit Perëndimor dhe lindorë kanë zgjatur prej vitesh. Pranimi i një vendi të pasur dhe të qëndrueshëm të Evropës Perëndimore do të ishte një sinjal i fortë politik se Unioni është përsëri i aftë të zgjerohet. Diplomatët evropianë vlerësojnë se një rezultat pozitiv mund të përmirësojë edhe atmosferën politike që rrethon kandidaturat e Malit të Zi, Shqipërisë, Ukrainës dhe Moldavisë.

Vendndodhja gjeografike e Islandës në Atlantikun e Veriut dhe Arktik shton më shumë peshë. Përballë pranisë së shtuar ushtarake ruse në rajon dhe pasigurisë më të madhe gjeopolitike, Brukseli e sheh gjithashtu ishullin si një partner të rëndësishëm sigurie.

Megjithatë, çështja më e vështirë mbetet peshkimi.

Për Islandën, kontrolli mbi ujërat dhe burimet e veta të peshkut është një nga çështjet e saj më të ndjeshme politike dhe një shkak kryesor i euroskepticizmit të fortë. Kundërshtarët e anëtarësimit kanë frikë se politika e përbashkët e peshkimit e BE-së do të zvogëlojë sovranitetin kombëtar mbi një sektor që ka rëndësi si ekonomike ashtu edhe historike për vendin.

Kos tashmë ka sinjalizuar se Brukseli është gati të kërkojë një zgjidhje specifike për Islandën.

“Ne jemi të vetëdijshëm për rëndësinë e peshkimit për Islandën, jo vetëm për prosperitetin tuaj, por edhe për jetën tuaj si komunitet dhe identitetin tuaj”, tha Komisioneri Evropian.

Islanda aplikoi për herë të parë për anëtarësim në vitin 2009, pas krizës financiare, dhe negociatat filluan në vitin 2010. Pas një ndryshimi të qeverisë, procesi u ngri në vitin 2013, përpara se çështjet më të ndjeshme, përfshirë peshkimin, të mbylleshin.

Trembëdhjetë vjet më vonë, mjedisi gjeopolitik dhe ekonomik ka ndryshuar ndjeshëm. Mbështetësit e integrimit evropian përmendin stabilitet më të madh ekonomik, mundësinë e adoptimit të euros një ditë dhe ndikim më të madh mbi rregullat evropiane, të cilat Islanda tashmë i zbaton gjerësisht. Kundërshtarët argumentojnë se vendi tashmë ka shumicën e përfitimeve ekonomike të BE-së pa hequr dorë nga sovraniteti në fusha të ndjeshme.

Pra, votimi i së shtunës nuk do ta sjellë menjëherë Islandën në BE. Por një votë “po” do të hapte derën që vendi e mbylli në vitin 2013 dhe do t’i jepte zgjerimit evropian një kandidat të ri, të papritur.