Ekonomistët Bret Hemuej Falk dhe Geri Cukalas në studimin “The AI Layoff Trap” vlerësojnë se zëvendësimi i shpejtë i punës njerëzore me AI mund të ulë kërkesën nga e cila varen firmat. Logjika është e thjeshtë: çdo kompani individualisht kursen kur largon punëtorë dhe përdor teknologji, por nëse e bëjnë të gjitha, zvogëlohet numri i njerëzve me paga dhe kështu edhe numri i konsumatorëve.
Ky model nga autorët quhet “kurthi i pushimeve nga puna”. Në një ekonomi konkurruese, firmat kanë motiv të fortë të automatizojnë për të ulur kostot, edhe kur rezultati kolektiv është fuqi blerëse më e ulët, papunësi më e madhe dhe kërkesë më e dobët. Sipas studimit, problemi nuk zgjidhet lehtë as me rikualifikim, as me të ardhura bazë universale, as me pjesëmarrje të punëtorëve në kapital apo taksa klasike mbi kapitalin.
Për këtë arsye, autorët propozojnë një taksë të veçantë mbi automatizimin. Ajo do të funksiononte si taksat ekologjike: kur një kompani krijon kosto më të gjerë shoqërore duke zëvendësuar njerëzit me teknologji, një pjesë e atij efekti do të kthehej në sistemin publik. Qëllimi nuk është të ndalet teknologjia, por të ngadalësohet gara e automatizimit.
Debati nuk është i ri. Në Evropë është diskutuar më parë edhe “taksimi i robotëve”, por Parlamenti Evropian nuk e miratoi idenë. Kritikët thonë se një taksë e tillë do të rrisë kostot e modernizimit dhe do të ulë konkurrueshmërinë.
Megjithatë, gjenerata e re e inteligjencës artificiale e bën këtë debat më të rëndësishëm. Ndryshe nga robotët industrialë që zëvendësonin kryesisht punë fizike, AI gjeneruese po hyn në punë zyre, kreative, financiare dhe analitike. Kjo do të thotë se nuk preken vetëm punët me kualifikim të ulët, por edhe një pjesë e klasës së mesme.
Fondi Monetar Ndërkombëtar ka paralajmëruar se inteligjenca artificiale mund të ndikojë rreth 40% të vendeve të punës në botë dhe rreth 60% në ekonomitë e zhvilluara. Disa nga këto punë mund të bëhen më produktive, por të tjerat mund të zhduken ose të ulin pagat dhe punësimet e reja.
Pyetja kryesore është nëse tregu vetë mund ta zgjidhë këtë problem. Nëse një kompani pushon punëtorë për të kursyer, ajo përfiton menjëherë, por dëmi nga ulja e konsumit shpërndahet në gjithë ekonominë. Prandaj autorët mendojnë se pa politika publike, kompanitë do të automatizojnë më shumë sesa është optimal për shoqërinë.
Për vende si Maqedonia, kjo çështje është edhe më e ndjeshme për shkak të mungesës së punëtorëve të kualifikuar, pagave të ulëta dhe emigrimit të të rinjve. AI mund të ndihmojë produktivitetin, por nëse përdoret vetëm si zëvendësim i njerëzve, mund të dobësojë tregun e punës dhe konsumin vendas.
Për momentin, taksa mbi AI mbetet një ide akademike, por tregon se e ardhmja e teknologjisë nuk është vetëm çështje inovacioni, por edhe çështje sociale dhe ekonomike: kush e paguan çmimin kur makinat fillojnë të zëvendësojnë punën e njerëzve.
The post Kompanitë që zëvendësojnë punëtorët me AI mund të përballen me taksë të re appeared first on Alsat.