Kategori të reja sipas të ardhurave, qira nga 0 deri në 190 denarë për metër katror, blerje me këste për 30 vjet me 4 për qind interes, afat i ri deri në vitin 2027 dhe mundësi për dëbim për ata që nuk do ta rregullojnë statusin – janë vetëm disa nga ndryshimet e propozuara
Mijëra qytetarë që prej vitesh jetojnë në banesa në pronësi shtetërore sërish do të kenë mundësi ta zgjidhin statusin e tyre – ta blejnë banesën, të vazhdojnë të jetojnë si qiramarrës ose, nëse nuk i plotësojnë kushtet dhe afatet, do të duhet ta braktisin atë.
Këtë e parasheh projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Banimin, me të cilin shteti propozon rregulla të reja për përdoruesit e vjetër të banesave shtetërore. Ndryshimi më i rëndësishëm është se jo të gjithë do të trajtohen njësoj. Do të merret parasysh sa janë të ardhurat e gjithë familjes dhe në bazë të tyre do të përcaktohet nëse qytetari do të mund ta blejë banesën, sa do të paguajë qira dhe në çfarë kushtesh mund të vazhdojë të jetojë në të.
Së pari, zgjatet afati për paraqitjen e kërkesave për blerjen e banesës ose transferimin e së drejtës së përdorimit. Sipas ndryshimeve të propozuara, afati i ri është 31 dhjetor 2027. Kjo vlen për personat që e përdorin banesën në bazë të një akti ose kontrate të lidhur para 16 majit 1998, si dhe për disa anëtarë të familjeve të bartësve të ndjerë të së drejtës. Por ligji i ri sjell edhe një ndryshim të madh – përdoruesit do të ndahen sipas të ardhurave.
Janë paraparë katër kategori. Në të parën janë personat në rrezik social, përkatësisht përfituesit e ndihmës sociale ose të ndihmës së përhershme monetare. Më pas janë personat me të ardhura të ulëta, familjet me të ardhura deri në një pagë e gjysmë mesatare neto; personat me të ardhura mesatare, nga një pagë e gjysmë deri në dy paga e gjysmë mesatare neto; dhe personat me të ardhura të larta, me më shumë se dy paga e gjysmë mesatare neto.
Kjo ndarje është e rëndësishme, sepse prej saj do të varet se çfarë mund të bëjë përdoruesi me banesën.
Më të varfrit nuk do të mund ta blejnë
Për qytetarët që janë në rrezik social, përkatësisht që marrin ndihmë sociale ose ndihmë të përhershme monetare, propozimi parasheh vetëm të drejtën e qirasë. Megjithatë, ka edhe një lehtësim: përderisa kanë statusin e përfituesve të ndihmës sociale ose të ndihmës së përhershme monetare, nuk do të paguajnë qira.
Për kategoritë e tjera parashihet mundësia për të zgjedhur mes qirasë dhe blerjes, nëse i plotësojnë kushtet. Qiraja do të varet nga të ardhurat. Për familjet me të ardhura të ulëta ajo do të jetë 25 ose 35 denarë për metër katror, për ato me të ardhura mesatare 62 ose 95 denarë, ndërsa për personat me të ardhura të larta 190 denarë për metër katror. Kështu, për një banesë prej 60 metrash katrorë, për shembull, qiraja për kategorinë më të lartë do të ishte 11.400 denarë në muaj.
Të ardhurat nuk do të përcaktohen vetëm një herë dhe më pas të mbeten të pandryshuara. Parashikohen kontrolle të paktën një herë në vit, ndërsa përdoruesi do të ketë detyrimin të deklarojë nëse i ndryshon gjendja financiare.
Të drejtën për blerje do ta kenë personat me të ardhura të ulëta, mesatare dhe të larta, por vetëm nëse i plotësojnë kushtet, si shtetësia, të kenë vendbanim të përhershëm në komunën ku ndodhet banesa, ta përdorin banesën që para 13 gushtit 2009, të mos kenë banesë tjetër dhe të mos përdorin banesë tjetër apo hapësirë afariste në pronësi shtetërore.
Në propozim theksohet qartë se blerja është e kushtëzuar me përmbushjen e këtyre kritereve.
Për ata që do të fitojnë të drejtën e blerjes, shteti propozon që pagesa të mund të shtrihet në një periudhë të gjatë. Afati maksimal është 30 vjet, përkatësisht 360 këste të barabarta mujore, me normë fikse interesi prej 4 për qind në vit.
Çfarë ndodh nëse nuk paraqisni kërkesë për blerje?
Ky është një nga pjesët më të rëndësishme për ata që ende nuk e kanë të rregulluar statusin. Propozimi parasheh që përdoruesit të kenë afat deri më 31 dhjetor 2027 për të paraqitur kërkesë për blerje ose qira. Për ata që nuk do ta bëjnë këtë, parashihet një afat shtesë deri më 31 mars 2028. Nëse edhe atëherë nuk paraqitet kërkesë, pason pasoja më serioze – mundësia për dëbim të detyruar. Po ashtu, nëse kërkesa refuzohet dhe personi më pas, brenda 30 ditësh, nuk paraqet kërkesë të re për qira ose blerje, mund të pasojë dëbimi.
Me fjalë të tjera, shteti lë kohë të mjaftueshme për rregullimin e statusit, por pas skadimit të afateve rregullat bëhen shumë më të rrepta. Një nga risitë e rëndësishme është se qiraja nuk duhet të jetë domosdoshmërisht stacioni i fundit. Personi që lidh kontratë qiraje sipas rregullave të reja, nëse i plotëson kushtet, më vonë do të mund të paraqesë kërkesë për blerje.
Me paratë nga banesat e vjetra sociale do të ndërtohen të reja
Mjetet e siguruara nga shitja e banesave shtetërore do të derdhen në një llogari të veçantë të dedikuar. Paratë nuk do të mund të shpenzohen lirisht, por do të përdoren ekskluzivisht për ndërtimin e banesave të reja në pronësi shtetërore.
Kështu, ideja e propozuesit është që fondi i vjetër i banesave gradualisht të transformohet, ndërsa paratë nga banesat e shitura të përdoren për krijimin e banesave të reja shtetërore.
Thënë më thjesht – rregullat e reja bëjnë një dallim të qartë mes atyre që nuk kanë mundësi financiare, atyre me të ardhura mesatare dhe atyre që mund ta përballojnë blerjen. Më të rrezikuarit do të mund të vazhdojnë të jetojnë si qiramarrës pa paguar qira, përderisa marrin ndihmë sociale ose të përhershme monetare.
Burimi: slobodenpecat