Kur flasim për sisteme planetare dhe galaktika, zakonisht mendojmë për një sistem planetësh të grumbulluar rreth një ylli. Shembulli më i mirë është Sistemi ynë Diellor, në të cilin planetët rrotullohen rreth yllit më të madh, Diellit.
Por një ekip ndërkombëtar astronomësh ka zbuluar diçka që mund ta trondisë këtë kuptim. Duke përdorur vëzhgime nga Teleskopi Hapësinor James Webb, ata kanë gjetur prova të planetëve masivë të aftë për të formuar sistemet e tyre planetare pa një yll.
Siç shpjegojnë ata në një studim, planetë të tillë të mëdhenj do të ishin qendra e një sistemi planetar, me planetë të tjerë, më të vegjël që rrotullohen rreth tyre. Ju duket e njohur? Për vite me radhë, njerëzit mendonin se i gjithë universi rrotullohej rreth Tokës. Duket se ata thjesht i keqkuptuan sistemet planetare dhe Tokën. Në studimin e tyre, shkencëtarët u përqendruan në planetë që lëvizin lirshëm dhe nuk janë të lidhur gravitacionalisht me një yll.
Midis gushtit dhe tetorit 2024, astronomët studiuan tetë planetë që lëvizin lirshëm me masa midis pesë dhe dhjetë herë më të mëdha se ato të Jupiterit. Pavarësisht masës së tyre të madhe, për ndonjë arsye, këta planetë nuk grumbulluan masë të mjaftueshme për të mbështetur reaksionet e bashkimit bërthamor në bërthamat e tyre dhe për t’u bërë planetë.
Ata gjetën gjithashtu emetime të mëdha pluhuri të nxehtë rreth këtyre planetëve, të cilat mund të tregojnë praninë e një disku ose reje gazi dhe pluhuri rreth yjeve. Ky nuk është një fenomen i pazakontë. Kur shfaqen pranë një ylli, këto disqe janë vendet e lindjes së planetëve dhe përfaqësojnë materialin e mbetur pas formimit të një ylli.
Ajo që është thelbësore në rastin e planetëve që lundrojnë lirshëm është se disqet e këtyre planetëve tashmë tregojnë hapat e parë vendimtarë për formimin e planetëve të rinj në formën e kokrrizave silikate që rriten dhe kristalizohen. Këto kokrriza pluhuri mund të grumbullohen më pas për të formuar blloqet ndërtuese të planetëve të rinj.
Autorët theksojnë se ky është zbulimi i parë i kokrrizave silikate rreth objekteve me masë planetare.
Gjetjet tregojnë se blloqet ndërtuese për formimin e planetëve mund të gjenden edhe rreth objekteve pak më të mëdha se Jupiteri që lundrojnë vetëm në hapësirë. Kjo do të thotë që formimi i sistemeve planetare nuk është i kufizuar vetëm te yjet, por mund të ndodhë edhe rreth botëve të vetmuara pa yje.
Në përgjithësi, ky studim tregon se objektet me masa të krahasueshme me ato të planetëve gjigantë kanë potencialin për të formuar sistemet e tyre planetare në miniaturë. Këto sisteme mund të jenë si Sistemi Diellor, vetëm të zvogëluara me një faktor prej 100 ose më shumë në masë dhe madhësi.
Dallimi kryesor është se sisteme të tilla planetare do të ishin në errësirë, duke i bërë ato “të fshehura” nga teleskopët tanë.
The post Zbulimi që i habiti astronomët: Yjet nuk janë të nevojshëm për një sistem planetar appeared first on Alsat.